Ψωρίαση – αιτίες

Γονίδια, περιβάλλον, τρόπος ζωής και ψυχολογικά αίτια είναι σημαντικά

Οι αιτίες της ψωρίασης δεν έχουν πλήρως διευκρινιστεί. Παλαιότερα πιστευόταν ότι η ψωρίαση είναι μια δερματοπάθεια παρόμοια με το έκζεμα, όμως αποδείχθηκε ότι πρόκειται για μια αυτοάνοση πάθηση. Τα αυτοάνοσα νοσήματα εμφανίζονται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς, λανθασμένα επιτίθεται στους ιστούς του ίδιου του οργανισμού.

Στην ψωρίαση, ο στόχος αυτής αυτοάνοσης της επίθεσης είναι τα κύτταρα του εξωτερικού στρώματος του δέρματος, της επιδερμίδας. Αυτό οδηγεί συνήθως στην εμφάνιση ερυθρών βλαβών καλυμμένων από λευκά λέπια, τις λεγόμενες ψωριασικές πλάκες.

ψωρίαση κληρονομικότητα

Ακόμα δεν γνωρίζουμε την ακριβή αιτία εμφάνισης της ψωρίασης, αλλά πιστεύεται ότι η κληρονομικότητα και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο.

Η ψωρίαση χαρακτηρίζεται από φλεγμονή. Η φλεγμονή είναι μια διαδικασία κοινή για τις περισσότερες αυτοάνοσες παθήσεις. Συμβαίνει όταν ένα λευκό αιμοσφαίριο (Τ – κύτταρο) εντοπίσει έναν παθογόνο παράγοντα. Το Τ-κύτταρο απελευθερώνει τότε ουσίες με κυριότερη τον TNF (Tumor necrosis factor) για να καταστρέψει τον παθογόνο μικροοργανισμό. Οι ουσίες αυτές προκαλούν φλεγμονή.

Στην ψωρίαση δεν υπάρχει παθογόνος μικροοργανισμός. Τα Τ – κύτταρα μεταναστεύουν στην επιδερμίδα, την οποία αντιλαμβάνονται λανθασμένα ως κάτι ξένο και απελευθερώνουν TNF για να την καταστρέψουν. Το αποτέλεσμα είναι φλεγμονή στην επιδερμίδα, που οδηγεί σε πολλαπλασιασμό των κυττάρων της επιδερμίδας (των λεγόμενων κερατινοκυττάρων).

Φυσιολογικά τα κερατινοκύτταρα αντικαθίστανται από νέα κάθε 30 μέρες. Στην ψωρίαση όμως ο χρόνος αυτός μειώνεται σε 3 με 5 μέρες. Αυτός ο γρήγορος ρυθμός πολλαπλασιασμού των κερατινοκυττάρων οδηγεί στη δημιουργία ξερών ερυθρών ή λευκών πλακών στο δέρμα.
Σπανιότερα εμφανίζονται φυσσαλίδες γεμάτες με υγρό, οι λεγόμενες φλύκταινες, συχνές στην παλαμοπελματιαία ψωρίαση ή υγρές ερυθρές πλάκες στην ανάστροφη ψωρίαση.

Είναι η ψωρίαση κληρονομική;

Ψωρίαση – αιτίες: γενετική προδιάθεση

Η γονιδιακή προδιάθεση φαίνεται ότι είναι μια από τις σημαντικότερες αιτίες της ψωρίασης. Αν και δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί πλήρως ο τρόπος με τον οποίο η προδιάθεση για ψωρίαση κληρονομείται, έχουν εντοπιστεί 25 γονιδιακές μεταλλάξεις που αυξάνουν την πιθανότητα να εμφανίσει κάποιος τη νόσο.
Ανάμεσά τους, μια μετάλλαξη γνωστή ως CARD14 φαίνεται ότι συνδέεται τόσο με την ψωρίαση κατά πλάκας όσο και με την φλυκταινώδη μορφή αλλά και με την ψωριασική αρθρίτιδα.

Το να έχει κανείς μια ή περισσότερες από τις προαναφερθείσες μεταλλάξεις δε σημαίνει αυτόματα ότι θα αναπτύξει και ψωρίαση, σίγουρα όμως αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Σύμφωνα με έρευνα του Current Dermatology Report ένα παιδί του οποίου και οι δύο γονείς πάσχουν από ψωρίαση, έχει 50% πιθανότητες να νοσεί και αυτό.

Ψωρίαση – αιτίες: Παράγοντες κινδύνου

Παρά το ότι όπως είπαμε είναι γνωστό ότι γονιδιακές μεταλλάξεις μπορεί να οδηγούν στην εμφάνιση της ψωρίασης, πολλοί άνθρωποι που φέρουν τις συγκεκριμένες μεταλλάξεις δεν θα εμφανίσουν ποτέ τη νόσο. Αυτό συμβαίνει γιατί η αιτίες της ψωρίασης είναι και περιβαλλοντικές.

Υπάρχουν συγκεκριμένες καταστάσεις που θα πυροδοτήσουν της έξαρση της νόσου. Αυτές περιλαμβάνουν ανάμεσα σε άλλα μολύνσεις (κυρίως από στρεπτόκοκκο), τραυματισμός του δέρματος, παχυσαρκία, κάπνισμα, φάρμακα και ψυχολογικό ή σωματικό στρες.

Μόλυνση

Κάθε λοίμωξη δυνητικά μπορεί να οδηγήσει σε έξαρση της ψωρίασης. Συνήθως πρόκειται για την εξανθηματική – σταγονοειδή μορφή και συνήθως πρόκειται για στρεπτοκοκκικές λοιμώξεις.

Ο HIV (ιός του AIDS) είναι παραδόξως μια ακόμη συχνή αιτία έξαρσης της νόσου. Ασθενείς με HIV δεν νοσούν συχνότερα από ψωρίαση σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό αλλά πάσχουν από βαρύτερες μορφές της νόσου.

Τραυματισμός του δέρματος

Κάθε τραύμα (εκδορά, χτύπημα, χειρουργική τομή, τατουάζ, έγκαυμα κλπ.) μπορεί να οδηγήσει σε έξαρση. Αυτό οφείλεται στο φαινόμενο Koebner (εμφάνιση αυτοάνοσων παθήσεων του δέρματος σε θέσεις τραυματισμού). Είναι ένας πιθανός λόγος που η ψωρίαση εμφανίζεται συχνά σε θέσεις τριβής όπως οι αγκώνες και τα γόνατα.

Φαίνεται πως όταν το δέρμα τραυματίζεται μεταναστεύουν πρωτεΐνες (οι κυτοκίνες) στην περιοχή, ενεργοποιείται μια ανοσολογική αντίδραση, παράγονται αυτοαντισώματα και προκαλείται φλεγμονή.

ψωρίαση τατουάζ

Ακόμα και η συνεχής τριβή για παράδειγμα στην περιοχή της ζώνης ή στο λαιμό από τις μπλούζες μπορεί να οδηγήσει σε εμφάνιση ψωρίασης στις θέσεις αυτές. Καλό είναι λοιπόν οι ασθενείς με ψωρίαση να αποφεύγουν να ξύνουν το δέρμα τους, να φορούν αντηλιακό και να προτιμούν μαλακά υφάσματα.

Ακόμα και μικρές εκδορές πρέπει να αντιμετωπίζονται άμεσα με πλύσιμο της περιοχής, εφαρμογή αντιβιοτικής αλοιφής και κάλυψης της περιοχής, ιδανικά με πιεστικό επίδεσμο. Τα παραπάνω μειώνουν αρκετά την πιθανότητα έξαρσης της νόσου.

Παχυσαρκία

Αρκετές μελέτες έχουν σαφώς υποδείξει τη σύνδεση παχυσαρκίας και ψωρίασης. Συσσώρευση λιποκυττάρων αυξάνει σημαντικά την παραγωγή κυτοκινών που οδηγούν σε έξαρση της ψωρίασης. Όσο μεγαλύτερος είναι ο Δείκτης Μάζας Σώματος του ασθενούς τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος έξαρσης της νόσου.

Πιστεύεται ότι η συστηματική φλεγμονή που προκαλεί η παχυσαρκία συμβάλει στην έξαρση της ψωρίασης, συχνότερα εμφανιζόμενη με τη μορφή της ανάστροφης ψωρίασης στις μασχάλες και τη βουβωνική περιοχή. Πιθανώς να οφείλεται στη συσσώρευση λιποκυττάρων στις περιοχές αυτές ή και στην τριβή που υπάρχει στις συγκεκριμένες θέσεις.

Έρευνες δείχνουν ότι μείωση του βάρους των ασθενών και ακολούθηση ειδικής διατροφής οδήγησε σε πολύ καλύτερο έλεγχο των συμπτωμάτων ενώ κάποιες φορές η αλλαγή αυτή ήταν αρκετή ώστε να υποχωρήσουν τα συμπτώματα ακόμα και χωρίς αγωγή.

Τέλος η παχυσαρκία επηρεάζει και τη θεραπευτική προσέγγιση καθώς απαιτούνται μεγαλύτερες δόσεις φαρμάκων με πιθανώς μεγαλύτερο κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών.

Φάρμακα

Κάποια φάρμακα μπορεί να οδηγήσουν σε έξαρση της ψωρίασης. Τέτοια φάρμακα είναι:

  • Αντιυπερτασικά, κυρίως οι β-αναστολείς και οι αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτασίνης (ΑΜΕΑ)
  • Ψυχιατρικά φάρμακα όπως το λίθιο
  • Ρευματολογικά φάρμακα όπως η χλωροκίνη και η υδροξυχλωροκίνη (Plaquenil)
  • Ιντερφερόνη (συχνά χορηγούμενη για την ηπατίτιδα C)
  •  Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (παρακεταμόλη, ιμπουπροφένη κ.α.)
  • Αντιμυκητιασικά όπως η τερμπιναφίνη
  • Αντιβιοτικά, κυρίως οι τετρακυκλίνες
  • Αναστολείς TNF στην αρχή της αγωγής
  • Κορτιζόνη, αν διακοπεί απότομα οδηγεί στο λεγόμενο φαινόμενο rebound, δηλαδή σε έξαρση της νόσου μετά από παροδική βελτίωσή της

Ψωρίαση – αιτίες: Περιβάλλον και τρόπος ζωής

Κάπνισμα

Αρκετές έρευνες συνδέουν άμεσα τον αριθμό τσιγάρων που καπνίζονται καθημερινά από τον ασθενή με τη σοβαρότητα εμφάνισης της νόσου. Ο καπνός μπορεί ακόμα να επηρεάσει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας που θα προτιμηθεί, καθώς ως γνωστό προκαλεί συστηματική φλεγμονή μειώνοντας τη δραστικότητα των αντιφλεγμονωδών φαρμάκων.

Ψωρίαση και άγχος

Το άγχος και το στρες παίζουν αναμφίβολα πολύ σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της ψωρίασης. Από την άλλη, η εμφάνιση ψωριασικών πλακών δημιουργεί με τη σειρά της σε επιπλέον στρες στον ασθενή με αποτέλεσμα έναν φαύλο κύκλο ψωρίασης – στρες που διαιωνίζει την κατάσταση.

Τεχνικές διαχείρισης του άγχους όπως η άσκηση, ο διαλογισμός, τεχνικές αναπνοών και η γιόγκα μπορούν αποδεδειγμένα να βοηθήσουν.

ψωρίαση στρες άγχος

Το σωματικό στρες, όπως για παράδειγμα μια επέμβαση ή η γέννα, είναι εξίσου σημαντικοί παράγοντες εκδήλωσης της νόσου.

Ψωρίαση – αιτίες: Καιρικές συνθήκες

Ο κρύος καιρός είναι επίσης ένας σημαντικός παράγοντας έξαρσης της νόσου. Ασθενείς που πάσχουν από ψωρίαση αναφέρουν πολύ συχνότερες υποτροπές κατά την περίοδο του χειμώνα.

Το κρύο ξηραίνει το δέρμα, ενώ το χειμώνα η μειωμένη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία στερεί τους ασθενείς από τις ευεργετικές ιδιότητες της υπεριώδους ακτινοβολίας του ήλιου.
Μια από τις συχνότερα χρησιμοποιούμενες θεραπείες στο εξωτερικό είναι η φωτοθεραπεία, που χρησιμοποιεί ακριβώς αυτές τις ιδιότητες.

Ψωρίαση – αιτίες: Διατροφή – Γλουτένη

Έρευνα του University of California, San Francisco έδειξε ότι αρκετοί από τους ασθενείς που πάσχουν από ψωρίαση έχουν αυξημένα επίπεδα αυτοαντισωμάτων που σχετίζονται με την κοιλιοκάκη. Πιστεύεται ότι στους ασθενείς αυτούς η κατανάλωση γλουτένης μπορεί να οδηγεί σε έξαρση της νόσου ανάλογη με την έξαρση των συμπτωμάτων από το γαστρεντερικό.

Παρόλα αυτά δεν είναι ακόμα σίγουρο ότι η διατροφή χαμηλή σε γλουτένη έχει θετική επίδραση όσο αφορά στη διαχείριση της ψωρίασης.

Κωνσταντίνος Σταματόπουλος
Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος

Πηγή: verywellhealth

Ψωρίαση – συμπτώματα

Τα συμπτώματα της ψωρίασης ποικίλουν από ασθενή σε ασθενή. Όταν λέμε τη λέξη “ψωρίαση”, οι περισσότεροι φέρνουν στο μυαλό τους εικόνες με ασθενείς γεμάτους από κόκκινες πλάκες καλυμμένες από λευκά λέπια. Παρόλο που αυτά είναι τα πιο κλασικά συμπτώματα της ψωρίασης, υπάρχουν πολλές ακόμα μορφές της, με την καθεμία να έχει τα δικά της χαρακτηριστικά συμπτώματα.

Ακόμα, κάποιες μορφές αυτού του αυτοάνοσου νοσήματος, μπορούν εύκολα να μπερδέψουν κάποιον μη ειδικό και να δυσκολέψουν τη διάγνωση.

Ψωρίαση: τα πιο κοινά συμπτώματα

Τα συμπτώματα και η εικόνα της ψωρίασης εξαρτώνται πάντα από τον τύπο της νόσου. Παρά το ότι τα περισσότερα συμπτώματα στο δέρμα είναι συχνά, μπορεί να διαφέρουν ελαφρώς από ασθενή σε ασθενή ή και να λείπουν τελείως. Για παράδειγμα, κάποιο τύποι ψωρίασης προσβάλουν μόνο τα νύχια, μόνο τις αρθρώσεις ή άλλα συγκεκριμένα σημεία του σώματος.

Τα συμπτώματα της ψωρίασης εκδηλώνονται κατά περιόδους που ονομάζονται ¨εξάρσεις¨. Η κάθε έξαρση του αυτοάνοσου προκαλείται από έναν ¨εκλυτικό παράγοντα¨ όπως το στρες, φάρμακα, τραυματισμός του δέρματος κ.α.. Κάποιες εξάρσεις είναι ιδιοπαθείς, δηλαδή δεν ανευρίσκεται κάποιες εκλυτικός παράγοντας, ξεσπούν ξαφνικά και συνήθως υποχωρούν σύντομα.

Ψωρίαση κατά πλάκας – Συμπτώματα

Η ψωρίαση κατά πλάκας καλύπτει περίπου το 80% όλων των περιπτώσεων ψωρίασης και θεωρείται η κλασική μορφή της πάθησης. Χαρακτηρίζεται από:

  • Ερυθρές (κόκκινες) πλάκες στο δέρμα που συνήθως αλλά όχι πάντα καλύπτονται από λευκά σκληρά λέπια
  • Κνησμό (φαγούρα)
  • Ξηρότητα (ξηροδερμία)
  • Ρωγμές στο δέρμα

Οι πλάκες αυτές μπορεί να εμφανίζονται παντού στο σώμα, αλλά οι πιο συχνές θέσεις είναι το εξωτερικό των αρθρώσεων (αγκώνες, γόνατα), στο κεφάλι, το πρόσωπο, πίσω από τα αυτιά, στην πλάτη και στα γεννητικά όργανα. Σπάνια η ερυθρότητα καλύπτει πολύ μεγάλες επιφάνειες του σώματος.

Παρά το ότι τα λέπια που καλύπτουν τις ψωριασικές πλάκες είναι εύθρυπτα, φεύγουν δηλαδή με απλή τριβή, τα κατώτερα στρώματα λεπιών αιμορραγούν αν απομακρυνθούν, το οποίο ονομάζεται σημείο Auspitz και είναι κλασικό της ψωρίασης.

Όταν η ψωρίαση κατά πλάκας προσβάλει το κεφάλι, μπορεί να μοιάζει με απλή πιτυρίδα (σμηγματορροϊκή δερματίτιδα). Η διαφορά είναι ότι τα λέπια της ψωρίασης είναι συνήθως λευκά και ξηρά, ενώ της σμηγματορροϊκής δερματίτιδας συνήθως κιτρινωπά και λιπαρά. Η ψωρίαση στο τριχωτό του κεφαλιού μπορεί να είναι ήπια και να καλύπτει μικρές μόνο περιοχές, ή γενικευμένη και να προσβάλει όλο το τριχωτό.

Όταν προσβάλει το πρόσωπο, μπορεί να επηρεάζει τα φρύδια, το πάνω χείλος και το όριο του τριχωτού. Σπανια επηρεάζει τα ούλα, το εσωτερικό της μύτης, τα μάγουλα και τα χείλη. Όταν προσβάλει το εσωτερικό του στόματος μπορεί να δυσκολέψει την μάσηση και την κατάποση. Οι βλάβες μοιάζουν με άφθες.

Η ψωρίαση των αυτιών μπορεί να είναι βασανιστική καθώς ο κνησμός είναι έντονος και τα λέπια μπλοκάρουν σταδιακά την ακουστική οδό, μέχρι που μπορεί να υπάρχει και έκπτωση της ακοής (παροδική).

Ψωρίαση ονύχων – Συμπτώματα

Περίπου οι μισοί ασθενείς με ψωρίαση στο δέρμα θα εμφανίσουν και ψωρίαση στα νύχια, που χαρακτηρίζεται από υπερπαραγωγή κερατινοκυττάρων στη μήτρα του νυχιού. Από την άλλη, 5% των ασθενών με ψωρίαση στα νύχια δεν εμφανίζουν ψωρίαση στο δέρμα.

Τα συμπτώματα της ψωρίασης στα νύχια μοιάζουν με άλλα προβλήματα των νυχιών όπως η μυκητίαση και περιλαμβάνουν:

  • Απολέπιση, σπάσιμο και ξεφλούδισμα των νυχιών
  • Ονυχόλυση: νύχια που ¨ανοίγουν¨ στο μπροστινό τους τμήμα, σπάζοντας στα δύο ή ανασηκώνονται από το δέρμα του δακτύλου
  • Σταγόνες ελαίου: κιτρινωπό χρώμα στο νύχι
  • Υπονύχια υπερκεράτωση: πάχυνση κάτω από το νύχι
  • Λευκονυχία: λευκές περιοχές στα νύχια

Σε σοβαρές περιπτώσεις τα νύχια με ψωρίαση μπορεί να γίνουν εξαιρετικά σκληρά και δυσμορφικά. Εκτός από το αισθητικό πρόβλημα, δυσκολεύουν και στη βάδιση προκαλώντας πόνο.

Σταγονοειδής ψωρίαση – Συμπτώματα

Τα συμπτώματα της σταγονοειδούς ψωρίασης είναι βλατίδες που είναι:

  • μικρές
  • επηρμένες
  • κόκκινες ή ροζ
  • μοιάζουν συχνά με δάκρυ

Το εξάνθημα μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά στον κορμό, στα χέρια και τα πόδια και συνήθως ακολουθεί λοίμωξη ιογενή ή βακτηριακή όπως για παράδειγμα στρεπτόκοκκο (αμυγδαλίτιδα), ανεμοβλογιά ακόμα και κοινό κρυολόγημα.

Ανάστροφη ψωρίαση – Συμπτώματα

Τα συμπτώματα της ανάστροφης ψωρίασης, που είναι μια σπάνια μορφή της νόσου που προσβάλει τις πτυχές του δέρματος (πίσω από τα αυτιά, κάτω από το στήθος, τους γλουτούς, τις μασχάλες και τα γεννητικά όργανα) είναι πλάκες:

  • ερυθρές
  • υγρές
  • στίλβουσες (που γυαλίζουν).

Φλυκταινώδης ψωρίαση – Συμπτώματα

Όπως λέει και το όνομα χαρακτηρίζεται από φυσαλίδες γεμάτες με λευκό υγρό που μοιάζει με πύον, δηλαδή φλύκταινες. Το υγρό αυτό είναι άσηπτο, δηλαδή δεν οφείλεται σε μόλυνση αλλά αποτελείται από νεκρά λευκά αιμοσφαίρια και λεμφοκύτταρα.

Υπάρχουν διάφορες μορφές φλυκταινώδους ψωρίασης. Στην εστιακή μορφή το εξάνθημα προσβάλει μικρές περιοχές του σώματος όπως τις παλάμες, τα πέλματα και τα δάχτυλα.

Στην Von Zumbusch ψωρίαση, η κατάσταση είναι πιο σοβαρή καθώς γεμίζουν μεγάλες περιοχές τους σώματος με φλυκταινίδια ψωρίασης. Συνήθως ξεκινά με γενικευμένο ερύθημα και πόνο και μετά εμφανίζονται οι φυσαλίδες. Άλλα συμπτώματα της Von Zumbusch ψωρίασης περιλαμβάνουν πυρετό, ρίγη, αφυδάτωση, ταχυπαλμίες, κούραση, απώλεια βάρους και μυαλγίες. Αν μείνει χωρίς θεραπεία μπορεί να είναι εξαιρετικά επικίνδυνη.

Ερυθροδερμική ψωρίαση

Η ερυθροδερμική ψωρίαση είναι μια σπάνια αλλά σοβαρή μορφή της πάθησης που χαρακτηρίζεται από γενικευμένη ερυθρότητα και απολέπιση. Το δέρμα μπορεί να αποκολλάται σε μεγάλες εκτάσεις. Η πάθηση μοιάζει με άλλες δερματοπάθειες όπως το σύνδρομο Stevens-Johnson, με την τοξική επιδερμική νέκρωση, με λέμφωμα δέρματος κ.α. και συνήθως απαιτείται βιοψία δέρματος.

Η ερυθροδερμική ψωρίαση μπορεί να έχει και άλλα συμπτώματα όπως:

  • Κνησμό και πόνο
  • Ταχυκαρδία
  • Πυρετό ή υποθερμία
  • Αφυδάτωση

Αν μείνει χωρίς θεραπεία μπορεί να είναι εξαιρετικά επικίνδυνη.

Επιπλοκές ψωρίασης

Οι επιπλοκές της ψωρίασης μπορεί να είναι επικίνδυνες και να προσβάλουν και άλλα όργανα εκτός του δέρματος όπως τα μάτια και τις αρθρώσεις.

Ψωρίαση: συμπτώματα από τα μάτια

Η ψωρίαση μπορεί να οδηγεί σε ξηρότητα γύρω από τα μάτια και σε βλεφαρίτιδες που μπορεί τελικά να οδηγήσουν σε εκτρόπιο. Αυτό επιδεινώνει την ξηρότητα, την ερυθρότητα και τον κνησμό. Η παραμόρφωση των βλεφάρων μπορεί να οδηγήσει στο να γρατζουνάνε οι βλεφαρίδες το εσωτερικό του οφθαλμού με αποτέλεσμα μικροτραυματισμούς.

Ακόμα η ψωρίαση στα μάτια μπορεί να οδηγήσει σε ραγοειδίτιδα με αποτέλεσμα:

  • επιπεφυκίτιδα
  • φωτοευαισθησία
  • πόνο στα μάτια
  • θολή όραση

Ασθενείς που πάσχουν από ψωρίαση μπορεί να έχουν επαναλαμβανόμενες ραγοειδίτιδες και θεωρούνται υψηλού κινδύνου όσο αφορά σε οφθαλμολογικά προβλήματα, ειδικά αν οι εξάρσεις της νόσου είναι συχνές.

Ψωριασική αρθρίτιδα

Στην ψωριασική αρθρίτιδα τα χαρακτηριστικά δερματικά συμπτώματα ψωρίασης συνοδεύονται από φλεγμονή στις αρθρώσεις. Συχνά συνυπάρχουν προβλήματα στα μάτια και ψωρίαση ονύχων.

Η ψωριασική αρθρίτιδα μπορεί να προσβάλλει μία ή περισσότερες αρθρώσεις, συμμετρικά στο σώμα ή και όχι. Συνήθως συνοδεύεται από δερματικά συμπτώματα χωρίς όμως να είναι πάντα αυτό απαραίτητο.

Η ψωριασική αρθρίτιδα συνοδεύεται από αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων και γι αυτό το λόγο είναι εξαιρετικά σημαντικό να αντιμετωπίζεται.

Κωνσταντίνος Σταματόπουλος
Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος

Πηγή: verywellhealth

Ψωρίαση

Τι είναι ψωρίαση

Η ψωρίαση είναι μια αυτοάνοση δερματοπάθεια στην οποία τα κύτταρα του δέρματος ωριμάζουν πάρα πολύ γρήγορα, με αποτέλεσμα να συγκεντρώνονται στην εξωτερική επιφάνεια της επιδερμίδας και να δημιουργούν ερύθημα και λέπια. Μπορεί να εκδηλωθεί σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος.

Η πιο συχνή μορφή ψωρίασης είναι η ψωρίαση κατά πλάκας, αλλά υπάρχουν αρκετές ακόμα μορφές με πιο ασυνήθιστες εκδηλώσεις.
Συνήθως η διάγνωση γίνεται εύκολα από δερματολόγο με την φυσική εξέταση και τη λήψη ιστορικού.

Η ψωρίαση φαίνεται ότι επηρεάζει περίπου 2% του πληθυσμού. Είναι μια χρόνια αυτοάνοση πάθηση, που μέχρι στιγμής δεν θεραπεύεται, αλλά με τις υπάρχουσες πλέον θεραπευτικές μεθόδους αντιμετωπίζεται πλήρως. Οι θεραπείες της ψωρίασης μπορεί να ποικίλουν από απλές ενυδατικές σώματος μέχρι φωτοθεραπεία και ισχυρούς βιολογικούς παράγοντες.

Τύποι ψωρίασης

είδη ψωρίασης

Ο πιο συχνός τύπος ψωρίασης είναι η λεγόμενη ψωρίαση κατά πλάκας αλλά υπάρχουν κάποιοι ακόμα. Παρόλο που κανένας από τους τύπους δεν θεραπεύεται μόνιμα, όλοι τους μπορούν πλέον να αντιμετωπιστούν επαρκώς ώστε να μην υπάρχουν συμπτώματα.

Οι συχνότερες μορφές ψωρίασης είναι οι παρακάτω:

  • Ψωρίαση κατά πλάκας: χαρακτηρίζεται από πλάκες με σαφή αφορισμό, χρώματος ερυθρού που συνήθως (αλλά όχι πάντα) καλύπτονται από λευκό λέπι. Συνήθως εμφανίζεται στις εκτατικές επιφάνεις, το εξωτερικό δηλαδή των αρθρώσεων πχ. στους αγκώνες και τα γόνατα, δεν είναι σπάνια όμως η εμφάνισή τους και σε θέσεις όπως το κεφάλι, το πρόσωπο και την πλάτη.
  • Ψωρίαση ονύχων: επηρεάζει τα νύχια των χεριών και των ποδιών και συχνά συγχέεται με μυκητίαση. Περίπου 8 στους 10 ασθενείς με ψωρίαση κατά πλάκας εμφανίζουν και έστω ένα προσβεβλημένο νύχι. Τα νύχια μπορεί να αλλάξουν χρώμα, τα σπάνε εύκολα ή αντίθετα να γίνονται πιο σκληρά, να εμφανίζεται απολέπιση κάτω από το νύχι κ.α.
  • Ανάστροφη ψωρίαση: είναι μια πιο σπάνια μορφή που εμφανίζεται στις μασχάλες, κάτω από το στήθος και στα γεννητικά όργανα. Συνήθως η εικόνα είναι ερυθρή και δεν μοιάζει με την κλασική ψωρίαση.
  • Σταγονοειδής ψωρίαση: συνήθως προκαλείται από κάποια μόλυνση πχ. από στρεπτόκοκκο και εμφανίζεται σαν μικρές ερυθρές ή λευκές κηλίδες σε μεγάλη έκταση του σώματος. Πιο συχνά προσβάλει νέους ασθενείς και παιδιά.
  • Φλυκταινώδης ψωρίαση: εμφανίζονται μικρές φλύκταινες, δηλαδή φυσαλίδες γεμάτες με άσπρο ή διαυγές υγρό. Πιο συχνές θέσεις είναι οι παλάμες και τα πέλματα. Το υγρό των φλυκταινιδίων δεν είναι μολυσματικό αλλά αποτελείται από λέμφο και λευκά αιμοσφαίρια. Μια ειδική μορφή της φλυκταινώδους ψωρίασης είναι η von Zumbusch κατά την οποία μεγάλη επιφάνεια του σώματος καλύπτεται από τέτοια φλυκταινίδια και είναι μια κατάσταση επικίνδυνη που συνήθως απαιτεί νοσοκομειακή νοσηλεία.
  • Ερυθροδερμική ψωρίαση: όλο το σώμα γίνεται ερυθρό, πιθανώς κατά τόπους να υπάρχει και απολέπιση. Είναι πιο σπάνια μορφή ψωρίασης και συνήθως απαιτείται βιοψία δέρματος ώστε να αποκλειστούν άλλες παθήσεις.

Ψωρίαση – Συμπτώματα

ψωρίαση συμπτώματα

Το πιο κλασικό σύμπτωμα της ψωρίασης είναι οι παχιές ερυθρές πλάκες που συνήθως, αλλά όχι πάντα, καλύπτονται από λευκό σκληρό λέπι στην ψωρίαση κατά πλάκας, κόκκινες μικρές βλάβες στην σταγονοειδή ψωρίαση, φλυκταινίδια στην φλυκταινώδη ψωρίαση κλπ.

Άλλα συχνά συμπτώματα είναι το αίσθημα καύσου (καψίματος) και ο κνησμός (φαγούρα). Άλλα συμπτώματα εξαρτώνται από τη θέση εμφάνισης, όταν για παράδειγμα προσβάλει τα γεννητικά όργανα υπάρχει καύσος στην περιοχή, όταν προσβάλει τα νύχια μπορεί να εμφανίζουν μικρές εμβυθίσεις (βοθρία ψωρίασης), να γίνουν πιο εύθρυπτα ή αντίθετα πιο σκληρά, να σπάνε ή να αποκολλώνται από το δέρμα.

Επιπλοκές της ψωρίασης μπορεί να επηρεάζουν και άλλα όργανα, σπάνια εμφανίζονται προβλήματα όρασης και ακοής, ενώ σχετικά συχνά εμφανίζεται ψωριασική αρθρίτιδα.

Αιτίες που οδηγούν σε εμφάνιση ψωρίασης

Όπως και σε κάθε αυτοάνοσο νόσημα, το ανοσοποιητικό σύστημα των ασθενών που πάσχουν από ψωρίαση λανθασμένα επιτίθεται στα κύτταρα του ίδιου του οργανισμού καθώς τα αντιλαμβάνεται ως απειλή, όπως για παράδειγμα έναν ιό ή ένα βακτήριο. Φαίνεται ότι σημαντικό ρόλο παίζουν τα Τ λεμφοκύτταρα, τα δενδριτικά κύτταρα και συγκεκριμένες κυτοκίνες.

ψωρίαση αιτίες

Είναι πλέον κοινός τόπος των επιστημόνων ότι για τη δυσλειτουργία αυτή του ανοσοποιητικού συστήματος υπάρχει γενετικό υπόβαθρο, κληρονομούμενη δηλαδή γονιδιακή προδιάθεση. Αυτό φυσικά δε σημαίνει ότι το παιδί ενός ασθενούς θα κληρονομήσει υποχρεωτικά την ψωρίαση, οι ασθενείς όμως που πάσχουν συνήθως έχουν συγγενή ο οποίος πάσχει και αυτός.

Η ψωρίαση έχει εξάρσεις και υφέσεις. Δηλαδή ο ασθενής συνήθως δεν εμφανίζει πλάκες συνεχώς αλλά κατά περιόδους.

Τις εξάρσεις αυτές τις προκαλούν οι λεγόμενοι εκλυτικοί παράγοντες (trigers). Οι συχνότεροι εκλυτικοί παράγοντες της ψωρίασης είναι η μόλυνση από βακτήρια και ιούς, το άγχος και το στρες, οι έντονες εναλλαγές θερμοκρασίας, ο τραυματισμός του δέρματος, το κάπνισμα και κάποια φάρμακα όπως οι β-αποκλειστές και κάποια αντικαταθλιπτικά.

Ψωρίαση: πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση της ψωρίασης είναι συνήθως εύκολη από έναν έμπειρο δερματολόγο καθώς οι βλάβες της είναι χαρακτηριστικές στο δέρμα, το τριχωτό της κεφαλής και τα νύχια. Η διάγνωση της ψωρίασης γίνεται συνήθως με την κλινική εξέταση και την λήψη ιστορικού. Κάποιες φορές όμως είναι απαραίτητη η λήψη βιοψίας, η εξέταση δηλαδή ενός μικρού τμήματος δέρματος ιστοπαθολογικά, όταν η εικόνα είναι περίπλοκη ώστε να αποκλειστούν άλλες παθήσεις. Η βιοψία δέρματος είναι μια εύκολη μικροεπέμβαση που γίνεται από δερματοχειρουργό ή χειρουργό.

Ψωρίαση: θεραπεία – αντιμετώπιση

ψωρίαση θεραπεία

Η αντιμετώπιση της ψωρίασης απαιτεί συνήθως συνδυασμό θεραπειών και μέτρων φροντίδας που λαμβάνει ο ασθενής στο σπίτι. Η θεραπείες χωρίζονται σε τοπικές και συστηματικές.

Τοπικές θεραπείες ψωρίασης

Όταν οι βλάβες είναι λίγες και περιορισμένες οι τοπικές θεραπείες προτιμώνται:

  • ενυδατικές σώματος με ή χωρίς σαλικυλικό οξύ ή άλλα απολεπιστικά: προστατεύουν από τον τραυματισμό που οδηγεί σε έξαρση, είναι αντικνησμώδη και συνήθως ήπια απολεπιστικά
  • σαμπουάν για το τριχωτο (Botaderm, Fungoral, Tarnivo, Ducray): με απολεπιστικούς παράγοντες, πίσσα, κετοκοναζόλη κ.α.
  • τοπικά κορτικοστεροειδή – κρέμες (Butavate-Clobetasol, Elocon-Mometasone, Hydrocortison κλπ): κρέμες κορτιζόνης σε συνδυασμό με απολεπιστικούς (Propiosalic, Momesalic) παράγοντες που μειώνουν την φλεγμονή που οδηγεί τοπικά σε ψωρίαση και απολεπίζουν τις πλάκες της
  • τοπικά ανοσοτροποποιητικά – αναστολείς καλσινευρίνης (Elidel, Protopic): κρέμες tacrolimus και pimecrolimus που ρυθμίζουν το ανοσοποιητικό της περιοχής χωρίς τις ανεπιθύμητες ενέργειες των κρεμών με κορτιζόνη
  • κρέμες παράγωγα της βιταμίνης D (Dovonex, Dovobet): με ή χωρίς κορτιζόνη έχουν καλά αποτελέσματα
  • ανθραλίνη και πίσσα

Συστηματικές θεραπείες ψωρίασης

Όταν οι βλάβες είναι αρκετές ή ο ασθενής εμφανίζει συνεχώς καινούριες ή σε δύσκολες θέσεις όπως πχ. τα νύχια προτιμώνται συστηματικές θεραπείες:

  • ανοσοκατασταλτικά: όπως η μεθοτρεξάτη (Methotrexate) και η κυκλοσπορίνη (Immuofar) είναι παλιά, κλασικά δοκιμασμένα φάρμακα με καλή αποτελεσματικότητα, απαιτούν όμως συχνούς ελέγχους και έμπειρο ιατρό λόγω των ανεπιθύμητων ενεργειών τους
  • βιολογικά φάρμακα (Stelara, Cosentyx, Enbrel, Humira, Otezla κ.α.): ενέσιμα ή σε χάπια με πολύ καλή αποτελεσματικότητα, πετυχαίνουν συνήθως πλήρη ίαση των συμπτωμάτων
  • φουμαρινικά (Fumaderm): χάπια με καλή αποτελεσματικότητα που όμως δεν κυκλοφορούν στην Ελλάδα

Φωτοθεραπεία

  • UVA – PUVA: ακτινοβολία με UVA με ή χωρίς ψωραλένιο κυρίως για την αντιμετώπιση κυρίως μικρών θέσεων όπως για παράδειγμα παλάμες και πέλματα
  • UVB, nbUVB: γενικά πιο ασφαλής από την UVA για μεγαλύτερη έκταση προσβολής

Συμπεριφορική θεραπεία

  • Μείωση βάρους και περιορισμός υδατανθρακών: πολλές έρευνες στηρίζουν ότι μια διατροφή χαμηλή σε υδατάνθρακες όπως η κετογονική (keto, atkins, dukan) έχει θεαματική επίπτωση στα συμπτώματα της ψωρίασης
  • Περιορισμός stress, τεχνικές χαλάρωσης όπως ο διαλογισμός και η γιόγκα
  • Διακοπή καπνίσματος
  • Περιορισμός κατανάλωσης αλκοόλ
  • Ήπια άσκηση

Συμπέρασμα

ψωρίαση

Η ψωρίαση είναι ένα αυτοάνοσο νόσημα του δέρματος που προσβάλει μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Πλέον συστήνεται η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της όχι μόνο για λόγους αισθητικούς αλλά φαίνεται και ότι η συντηρούμενη φλεγμονή στο δέρμα μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Ασθενείς δηλαδή που αφήνουν βλάβες χωρίς θεραπεία κινδυνεύουν περισσότερο από καρδιακά και εγκεφαλικά επεισόδια.

πριν και μετά

Η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων με τα σύγχρονα φάρμακα είναι πλέον δυνατή, μπορούν δηλαδή ακόμα και οι ασθενείς με πολύ εκτεταμένη μορφή της νόσου και είναι πλήρως καθαροί από βλάβες. Ένας έμπειρος δερματολόγος μπορεί να σας καθοδηγήσει ώστε να ακολουθήσετε την κατάλληλη για εσάς θεραπευτική προσέγγιση ώστε τη νόσος να τεθεί πλήρως υπό έλεγχο.

πριν και μετά

Η αντιμετώπιση διακόπτει τον φαύλο κύκλο που δημιουργούν τα συμπτώματα. Συνήθως η εικόνα της ψωρίασης στρεσάρει και στεναχωρεί τον ασθενή, το οποίο με τη σειρά του οδηγεί σε ακόμα εντονότερη έξαρση της νόσου. Όταν αυτός ο κύκλος διακοπεί, τα συμπτώματα υποχωρούν, βελτιώνεται η ψυχολογία του ασθενούς και δημιουργούνται οι κατάλληλες συνθήκες ώστε να πάψει η ψωρίαση να είναι σημαντικό μέρος της ζωής του ασθενούς και να μπορεί να επιστρέψει στην καθημερινότητά του.

Κωνσταντίνος Σταματόπουλος
Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος

Πηγή: verywellhealth

Λεύκη και γονιμότητα: επηρεάζει η λεύκη τη γονιμότητα των γυναικών;

Λεύκη και γονιμότητα: υπάρχει συχέτιση;

Εδώ και αρκετά χρόνια υποστηρίζεται από πολλούς η σχέση της λεύκης με τη βιταμίνη Β12. Η έλλειψη της βιταμίνης Β12 μπορεί αποδεδειγμένα να οδηγήσει σε υπογονιμότητα. Έτσι από πολλούς ερευνητές υποστηρίζεται η συσχέτιση λεύκης και γονιμότητας. Διαβάστε περισσότερα “Λεύκη και γονιμότητα: επηρεάζει η λεύκη τη γονιμότητα των γυναικών;”

Λεύκη στα χέρια – σε τι διαφέρει;

Διαφέρει η λεύκη στα χέρια από την λεύκη σε άλλα σημεία του σώματος; 


Η λεύκη στα χέρια μπορεί να εμφανιστεί τόσο στις παλάμες όσο και στα δάχτυλα, στις εκτατικές επιφάνειες το χεριών, στους αγκώνες και τα αντιβράχια.
Γενικά η λεύκη μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε μέρος του σώματος, όπου υπάρχει δέρμα. Οι ασθενείς με λεύκη στα χέρια πιθανώς ενοχλούνται περισσότερο από αυτήν, καθώς είναι σαφώς πιο εμφανής από ότι άλλες περιοχές του σώματος και τραβά αμέσως την προσοχή. Κάποιοι ασθενείς επηρεάζονται όσο αφορά στην κοινωνική και επαγγελματική τους δραστηριότητα καθώς βρίσκουν άβολο ακόμα και το να κάνουν μια χειραψία.

Δάσκαλοι, ιδιωτικοί υπάλληλοι και άλλα άτομα που εκτίθενται στο κοινό μπορεί να αισθανθούν άβολα, ενώ συχνά ψάχνουν τρόπο αντιμετώπισης άτομα που χρησιμοποιούν μικρόφωνο όπως για παράδειγμα τραγουδιστές και δημοσιογράφοι.

Διαβάστε περισσότερα “Λεύκη στα χέρια – σε τι διαφέρει;”

Λεύκη: συνδυασμοί θεραπειών καλύτεροι από τις μονοθεραπείες

Η θεραπεία της λεύκης είναι δύσκολη και επίμονη. Απαιτεί υπομονή από τον ασθενή και αποτελεί πρόκληση για τον δερματολόγο.

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει μια θεραπεία που θα δώσει από μόνη της πραγματικά ικανοποιητικά αποτελέσματα. Κάποιες περιοχές είναι σχεδόν αδύνατο να επαναχρωματιστούν πλήρως, όπως οι περιοχές του δέρματος πάνω από τις οστέινες περιοχές και τα άκρα. Διαβάστε περισσότερα “Λεύκη: συνδυασμοί θεραπειών καλύτεροι από τις μονοθεραπείες”

Θεραπεία λεύκης με Polypodium leucotomus

Θεραπεία λεύκης με Polypodium leucotomus: τι είναι, είναι αποτελεσματική;

To Polypodium leucotomus είναι ένα βότανο που συνήθως αναφέρεται είτε ως «Fernblock» ή «Heliocare» και βρίσκεται στο εμπόριο ως συμπλήρωμα διατροφής για την υγεία του δέρματος ή για το ευαίσθητο δέρμα.

Τα οφέλη που προσφέρει, οφείλονται στην αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση του, και πιθανώς σχετίζεται με την επίδραση της ρ53, μιας πρωτεΐνης που είναι γνωστή για τις αντικαρκινικές αντιφλεγμονώδεις δράσεις της, ενώ φαίνεται ότι προστατεύει το DNA των κυττάρων. Διαβάστε περισσότερα “Θεραπεία λεύκης με Polypodium leucotomus”

Θεραπεία λεύκης με λέιζερ (excimer laser)

Θεραπεία λεύκης με λέιζερ (excimer laser): τι είναι και τι αποτελέσματα έχει;

Από τους αρχαίους χρόνους, η λεύκη έχει συνδεθεί με κοινωνικό και ψυχολογικό στίγμα. Ο επιπολασμός της έχει εκτιμηθεί ότι είναι μεταξύ 1% έως 4%. Οι θεραπείες για την λεύκη δεν έχουν ακόμη τελειοποιηθεί, άλλες έχουν χαμηλό ποσοστό επιτυχίας ενώ οι πιο αποτελεσματικές έχουν σχετικά υψηλό κόστος.

Η θεραπεία λεύκης με λέιζερ excimer: μια νέα μελέτη

Μια σχετικά νέα θεραπεία που χρησιμοποιείται τελευταία για τη θεραπεία της λεύκης έχει αποδειχθεί να έχει καλά αποτελέσματα. Πρόκειται για to Excimer laser 308nm. Πρόσφατα δημοσιεύτηκε η περίπτωση ενός παιδιού με λεύκη στην περιοχή του προσώπου που αντιμετωπίστηκε με λέιζερ excimer 308-nm. Οι λευκές περιοχές ήταν σταδικά επεκτεινόμενες αλλά παρέμεναν στο πρόσωπο για 12 περίπου μήνες. Το οικογενειακό ιστορικό ήταν αρνητικό για λεύκη ή άλλες αυτοάνοσες νόσους. Προηγούμενες θεραπείες που είχαν δοκιμαστεί ήταν τοπικά κρέμα τακρόλιμους 0,1% και κρέμα κορτιζόνης.  Διαβάστε περισσότερα “Θεραπεία λεύκης με λέιζερ (excimer laser)”

Λεύκη θεραπεία: μια σύντομη ανασκόπηση

Λεύκη – θεραπεία: μια σύντομη ανασκόπηση των διαθέσιμων θεραπειών

Μια σύντομη ανασκόπηση των διαθέσιμων τρόπων αντιμετώπισης της λεύκης
Όπως είναι γνωστό υπάρχουν διάφορες περιπτώσεις μορφών της λευκής, οι οποίες διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή. Επίσης υπάρχουν διαφορετικές πιθανές αιτίες οι οποίες είναι ξεχωριστές για κάθε ασθενή. Έτσι, το σωστό είναι να λέμε θεραπεία ενός συγκεκριμένου ασθενή με λευκή και όχι της λεύκης γενικότερα. Καθώς ακόμη δεν έχει αναπτυχθεί θεραπεία που εγγυάται οριστικά αποτελέσματα, έχουν αναπτυχθεί διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις οι οποίες επιφέρουν διαφορετικά αποτελέσματα. Η κάθε θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με τον ασθενή. Όλες απαιτούν υπομονή, χρόνο και όχι άγχος. Πάνω απ’ όλα απαιτούν η καλή συνεργασία ιατρού και δερματολόγου.

Λεύκη θεραπεία: Τοπικές θεραπείες

Ενδείκνυνται για μικρής έκτασης βλάβες, διότι είναι πρακτικά δύσκολο να εφαρμοστούν σε μεγάλη επιφάνεια. Διαβάστε περισσότερα “Λεύκη θεραπεία: μια σύντομη ανασκόπηση”

Μήπως δεν έχω λεύκη; (Λεύκη: Διαφορική διάγνωση)

Δεν είναι όλα τα λευκά σημάδια του δέρματος λεύκη!

Διαφορική διάγνωση

Συνήθως η διάγνωση της λεύκης είναι κλινική. Παρόλαυτα μερικές φορές η διαφορική διάγνωση μπορεί να είναι σχετικά δύσκολη, ιδιαίτερα σε πρώιμες μορφές άλλων παθήσεων, όπως για παράδειγμα με μορφές της λέπρας. Όταν η διάγνωση δεν είναι σίγουρη, γίνεται βιοψία δέρματος. Ιστολογικά τα ευρήματα δεν είναι χαρακτηριστικά παρόλαυτα μπορεί να εντοπιστούν κάποια στοιχεία που οδηγούν τον δερματολόγος στη σωστή διάγνωση.

Σε υποχρωματικές μορφές του δερματικού λεμφώματος ο επιδερμοτροπισμός είναι ένα στοιχείο για τη διάγνωση.

Στην μεταφλεγμονώδη υπομελάγχρωση σπάνια παρατηρείται πλήρης απώλεια των κυττάρων μελανίνης και τα μελανινοφάγα κύτταρα βρίσκονται συνήθως στο χόριο. Όταν η ιστολογική εξέταση δεν μας βοηθά μπορούμε να επιστρατεύσουμε ανοσολογικές μεθόδους.

Ο υπομελαχρωματικός σπίλος υπάρχει συνήθως από τη γέννηση, είναι σταθερός, συνήθως δεν αλλάζει με την πάροδο του χρόνου και εντοπίζεται στον κορμό λίστα άκρα και μπορεί να μοιάζει κάποιες φορές με λευκή. Παρόλα αυτά ιστολογικά εντοπίζονται κύτταρα μελανίνης. Ακόμα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την διάγνωση αντισώματα απέναντι στα κύτταρα μελανίνης. Διαβάστε περισσότερα “Μήπως δεν έχω λεύκη; (Λεύκη: Διαφορική διάγνωση)”